Mae mynwent Wrecsam wedi’i leoli ar Ffordd Rhiwabon, Wrecsam ac yn gorchuddio ardal o 7.2 hectar. Dyluniwyd cynllun y fynwent gan Yeo Strachan, a oedd yn Syrfëwr Bwrdeistref Wrecsam ar y pryd. Yn wreiddiol roedd yn cynnwys 10 erw ar gefn capel y fynwent, ac fe’i dyluniwyd fel ‘mynwent gardd’ ar gyfer ‘hamdden goddefol pobl y Fwrdeistref’.

Yn ystod oes Fictoraidd, roedd cerdded drwy fynwentydd yn weithgaredd hamdden poblogaidd. Mae mwyafrif o’r cynllun gwreiddiol wedi cael ei gadw ac mae’n cynnwys llawer o’r gwaith plannu coed gwreiddiol a gyflawnwyd gan Strachan. Dyluniwyd capel y fynwent gan John Turner ac mae bellach yn adeilad rhestredig gradd II. Mae mynwent Wrecsam yn gweithredu fel y prif safle claddu ar gyfer Wrecsam, ac mae 37,000 o gladdedigaethau wedi digwydd yn y fynwent ers ei agor ym 1876, gyda’r lefelau gweithredu cyfredol yn 200 o gladdedigaethau bob blwyddyn.

Ynglyn â mynwent Wrecsam

Agorwyd y fynwent ar gyfer claddedigaethau ym mis Ebrill 1876.

Cynlluniwyd y fynwent gan Yeo Strachan, Syrfëwr Bwrdeistref Wrecsam ar y pryd. Yn wreiddiol mewn 10 erw yn union y tu cefn i gapel y fynwent, cynlluniwyd y fynwent fel 'mynwent gardd' i bobl y Fwrdeistref ei mwynhau.

Mae'r rhan fwyaf o'r cynllun gwreiddiol wedi goroesi ac yn cynnwys llawer o'r coed a blannwyd gan Strachan.

Dros y blynyddoedd, mae ffiniau'r fynwent wedi eu hymestyn. Yn gyntaf i'r llinell o Boplys Lombardi, sy'n gwahanu'r rhannau hyn a'r mannau claddu glaswelltog presennol, ac yn ddiweddarach i'r ffin bresennol yn amgáu'r ardaloedd sydd wedi eu defnyddio o'r 1970au ymlaen.

Dyluniwyd capel a phorthordy mynediad y fynwent gan y pensaer William Turner, cyn-Faer y Fwrdeistref. Mae nifer o nodweddion y fynwent, gan gynnwys y capel, porthordy'r fynwent a'r gatiau mynediad pilerog, yn adeiladau a ddynodwyd fel rhai Rhestredig Graddfa II.

Mae meini coffa'r beddau a leolir yn y rhannau Fictoraidd gwreiddiol hefyd wedi eu Rhestru fel rhai o ddiddordeb pensaernïol.

Oriau agor

Mae'r fynwent ar agor i'r cyhoedd yn ystod yr oriau canlynol:

Mae gatiau mynedfa Heol Rhiwabon ar y tir ar gau, a bydd gatiau Ffordd y Bers yn cael eu cloi 15 munud cyn yr amser cau swyddogol, er mwyn galluogi staff i ddiogelu'r adeiladau cyn cloi giatiau Ffordd Rhiwabon ar yr amser penodedig.

1 Ebrill i 31 Hydref

  • Dyddiau’r wythnos (heb gynnwys gwyliau’r banc): 10am - 6pm
  • Dydd Sadwrn, dydd Sul a gwyliau’r banc: 10am - 6pm

1 Tachwedd i 31 Mawrth

  • Dyddiau’r wythnos (heb gynnwys gwyliau’r banc): 10am - 4pm
  • Dydd Sadwrn, dydd Sul a gwyliau’r banc: 10am - 4pm

Cerbydau

Caiff ymwelwyr barcio cerbydau ar y blaengwrt o flaen capel y fynwent yn ystod oriau agor.

Ar wahân i gerbydau sy'n rhan o orymdaith angladd, ni chaniateir cerbydau yn y fynwent ei hun, oni cheir caniatâd yr awdurdod.

Ac eithrio adegau pan gynhelir neu pan ddisgwylir cynhebrwng angladd ar y safle, caniateir mynediad i 5 cerbyd sy’n arddangos ‘Cerdyn Glas” a gydnabyddir gan yr UE fan bellaf.

Gofynnir i yrwyr pob cerbyd gadw at gyflymder nad yw’n uwch na 5 m.y.a.

Yswiriant cerbydau

Dylai gyrwyr cerbydau fod yn ymwybodol na fydd eu cwmni yswiriant, efallai, yn darparu yswiriant tra bo'r cerbyd ar dir y cyngor.

Trefnu angladd

Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd y sawl sy'n trefnu angladd anwylyd yn gwneud hynny trwy ddefnyddio gwasanaethau Trefnwr Angladdau proffesiynol.

Serch hynny, bydd Goruchwyliwr y Fynwent, yn falch o gynorthwyo a chynghori'r sawl sydd eisiau gwneud trefniadau preifat.

Hawliau claddu

Gallwch brynu 'Hawl Unigryw i Gladdu' ar blot bedd gan yr awdurdod yn rhan o drefniadau'r angladd. Nodwch os gwelwch yn dda, does dim 'beddi newydd' ym Mynwent Wrecsam ar Ffordd Rhiwabon, dim ond ym mynwent Plas Acton ym Mhandy. Mae'r Caniatâd Hawl Claddu am 99 mlynedd o ddyddiad ei brynu.

Mae Hawliau Claddu ar gyfer y mathau canlynol o leiniau ar gael:-

  • Llain bedd maint llawn, i gladdu hyd at 3 pherson

  • Llain olion ar ôl amlosgi, i gladdu hyd at 4 casged

  • Llain baban, ar gyfer claddu un plentyn bychan

Gellir parhau i ddefnyddio llain maint llawn, ar ôl defnyddio'r lle ar gyfer y claddedigaethau, ar gyfer claddu olion sydd wedi eu hamlosgi.

Mae prynu 'Hawl Neilltuedig i Gladdu' yn cynnwys 'Hawl i Osod Maen Coffa' ar y bedd (yn ddarostyngedig i reolau meini coffa yr awdurdod).

Mae'r awdurdod hefyd yn darparu claddedigaethau am ddim mewn bedd 'cyhoeddus' ar gyfer oedolion a phlant. Lleolir beddau 'cyhoeddus' plant mewn rhan o'r fynwent sydd wedi ei dynodi yn benodol ar gyfer claddu plant.

Meini coffa

Mae llawer o'r meini coffa yn rhannau hyn y fynwent yn enghreifftiau da o grefft y saer maen, ac yn cynnwys cerfwaith ac addurniadau hardd.

Yn y rhannau newydd, glaswelltog, nid yw'r awdurdod yn pennu unrhyw gyfyngiad ar y dyluniad ar wahân i'r uchder cyffredinol a thrwch y garreg.

Mae maen coffa o garreg naturiol yn goffadwriaeth a fydd, os caiff ei osod a'i gynnal yn briodol, yn goroesi am nifer o genedlaethau.

Dylid gwneud a gosod meini coffa gan saer maen proffesiynol, sy'n medru gwarantu ei waith/gwaith. Argymhellir bod perchnogion beddau yn yswirio eu meini coffa yn erbyn lladrad, colled neu niwed.

Unwaith y caiff ei osod, dylid archwilio a glanhau'r maen coffa o leiaf unwaith y flwyddyn. Efallai y bydd angen talu sylw i arysgrifiadau bob rhyw 4 neu 5 mlynedd. Argymhellir bod perchnogion yn cyflogi cyflenwr meini coffa i ymgymryd â gwaith cynnal a chadw a glanhau.

Meini coffa - cyfrifoldeb perchnogion

Mae gan berchnogion beddau gyfrifoldeb i sicrhau bod unrhyw faen coffa neu eitem arall a roddir ar y bedd yn cydymffurfio gyda rheolau meini coffa y cyngor, ac nad yw'n achosi perygl.

Yn benodol, ni ddylai perchnogion meini coffa ddefnyddio cynwysyddion gwydr neu borslen, sy'n medru torri, nac amgáu wyneb y bedd gyda phethau a allai achosi i bobl faglu megis ffens plastig neu bren.

Os ystyrir bod cofeb neu eitem arall ar fedd, oherwydd ei gyflwr, y deunydd a ddefnyddiwyd, neu sut mae wedi ei adeiladu, yn cynrychioli perygl, mae gan y cyngor gyfrifoldeb dan ddeddfwriaeth Iechyd a Diogelwch, i leihau'r perygl hwnnw.

Yn anffodus, mae hyn yn aml yn golygu bod rhaid symud yr eitem neu osod y maen coffa i lawr ar wyneb y bedd, lle bydd yn llai peryglus. Bydd yr awdurdod bob amser yn ceisio cysylltu gyda pherchnogion beddau i'w hysbysu o'r hyn a wnaed a pham. Oherwydd hyn, gofynnir i berchnogion hysbysu'r Awdurdod os byddant yn newid cyfeiriad.

Ymchwil hanes teulu

Cedwir cofnod cyfrifiadurol o'r holl gladdedigaethau o 1876 hyd heddiw yn swyddfa'r fynwent ac, yn ystod oriau gwaith arferol, bydd staff y fynwent yn ceisio cynorthwyo ymwelwyr sy'n ceisio cael hyd i feddau penodol.

I ddibenion ymchwil manylach, gellir archwilio cofnodion a chofrestri gwreiddiol trwy drefnu gyda'r Goruchwyliwr ymlaen llaw.

Gellir hefyd gweld copi o'r cofnodion claddu cyfrifiadurol ar gyfer y cyfnod 1876 i 1989 yn Amgueddfa Bwrdeistref Sirol Wrecsam (dolen gyswllt allanol), sydd hefyd yn rhedeg uned hanes teulu i gynorthwyo pobl sy'n ceisio canfod ffynonellau gwybodaeth ar enedigaethau a marwolaethau.

Beddau rhyfel

Mae dwy gofeb yn coffáu dinasyddion Wrecsam a fu farw o anafiadau tra'n gwasanaethu gyda lluoedd arfog Prydain a'r Gymanwlad. Hefyd, mae adran benodol a gynhelir ar ran Comisiwn Beddau Rhyfel y Gymanwlad, yn cynnwys beddau personél y lluoedd arfog unigol wedi eu marcio.

At hyn, mae cofeb a leolir ger y fynedfa i'r fynwent yn coffáu'r nifer o filwyr o wlad Pwyl sydd wedi eu claddu yn y fynwent ac a ymladdodd gyda'r lluoedd Prydeinig yn yr Ail Ryfel Byd.

Cynnal a chadw'r fynwent - sut medrwch chi chwarae rhan

Nid yw'r awdurdod eisiau pennu cyfyngiadau di-angen ar ddefnyddwyr y fynwent. Serch hynny, gofynnwn i berchnogion beddau ac ymwelwyr gadw at y rheolau canlynol, er budd pawb:

  • Dodwch holl sbwriel, ac unrhyw hen dorchau a blodau yn y biniau a ddarperir.

  • Cofiwch bod holl rannau glaswelltog y fynwent yn cynnwys beddau - hyd yn oed os nad oes maen coffa - felly peidiwch â gadael i anifeiliaid anwes grwydro'n rhydd neu faeddu'r fynwent.

  • Mae llawer o'r meini coffa yn hen ac efallai angen eu hatgyweirio. Peidiwch â gadael i blant gerdded ar a dringo'r cerrig beddau.

  • Parchwch anghenion ymwelwyr eraill. Peidiwch â gwneud swn di-angen.

Swyddfa'r fynwent

Lleolir y swyddfa ar lawr cyntaf Porthordy'r Fynwent ger prif gatiau'r fynwent ar Ffordd Rhiwabon, Wrecsam.

Ffôn: (01978) 292048

Os nad yw'r staff ar gael i dderbyn eich galwad, neu os ydych yn ffonio y tu allan i oriau arferol, bydd peiriant ateb yn derbyn eich neges. Os gadewch eich enw a'ch rhif ffôn, bydd rhywun yn cysylltu gyda chi cyn gynted ag y bo modd.

Gofynnir i ymwelwyr nodi bod tenantiaid preifat yn byw ym Mhorthordy'r Fynwent, ger y brif fynedfa ar Ffordd Rhiwabon, ac nid ydynt yn cael eu cyflogi gan wasanaeth y fynwent. Os gwelwch yn dda peidiwch â'u haflonyddu, oni fo argyfwng.